Haakpatronen: alles wat je moet weten om te beginnen en te groeien

Een haakpatroon lijkt een recept dat je regel voor regel volgt. Toch kan het al bij de eerste afkorting vastlopen, want dezelfde letters betekenen niet overal hetzelfde. In een Amerikaans patroon is dc een stokje, in een Brits patroon is dc een vaste. En in een Nederlands haakboek kan tr gewoon toer betekenen, terwijl het in het Engels een steek is. Daarom lees je hier niet alleen waar je haakpatronen vindt en hoe ze zijn opgebouwd, maar vooral hoe je ze leest, ook als ze in het Engels zijn.

Waar je haakpatronen vindt

Patronen vind je gratis en betaald, online en op papier.

• Gratis patronen op deze site. Per soort project staat er een patroon met uitleg klaar, bijvoorbeeld voor vierkantjes haken, bloemen haken, een stoere deken, een damesvest, babyslofjes en een babyvestje. Wie knuffels wil maken, vindt patronen voor poppetjes en mini diertjes.
• Ravelry. Een internationale website voor breiers en haaksters met een database van patronen en garens, en duizenden forums en groepen. Volgens eigen opgave staan er bijna een half miljoen patronen die je direct kunt downloaden, gratis en betaald.
• Boeken en tijdschriften. In de boekwinkel en in de bibliotheek vind je haakboeken met een reeks patronen per thema. Het e-book Alles is haken van Saskia Laan in de collectie van de bibliotheek bevat bijvoorbeeld ruim 25 haakpatronen, met haakschema’s en foto’s.
• Garenmerken. Garenmerken zoals DROPS publiceren patronen bij hun eigen garen, zodat garen en patroon op elkaar zijn afgestemd.

Hoe een haakpatroon is opgebouwd

Een uitgewerkt haakpatroon bestaat doorgaans uit deze onderdelen. Wie weet wat waar staat, leest een nieuw patroon sneller.

1. Materialen. Het garen, de hoeveelheid en de dikte van de haaknaald. In het boek Regenbogen haken staat bij een tasje bijvoorbeeld welk garen in welke kleuren en haaknaald 4 en 4,5 mm.
2. Stekenverhouding. Hoeveel steken en toeren je haakt op een bepaald aantal centimeters. Belangrijk als de maat moet kloppen; zie verderop.
3. Afkortingen. Een lijst met de afkortingen die in het patroon gebruikt worden. Lees die altijd, ook als je denkt de afkortingen te kennen.
4. De werkbeschrijving. Toer voor toer of rij voor rij, vaak per onderdeel. Soms staat er een haakschema bij met symbolen in plaats van tekst.
5. Afwerking. In elkaar zetten, draadjes afhechten, en wat er verder nog moet gebeuren.

Afkortingen en tekens lezen

Een patroon gebruikt afkortingen om ruimte te sparen, en die afkortingen verschillen per taal en zelfs per land waar dezelfde taal gesproken wordt.

Nederlandse afkortingen

Deze afkortingen staan in de Nederlandse woordenlijst van garenmerk DROPS of in de afkortingenlijst van het haakboek Crochet Girls.

Let op de laatste drie: niet elk patroon gebruikt dezelfde lijst. Daarom staat de afkortingenlijst voorin het patroon, en die lijst gaat altijd voor. Hoe je de halve vaste maakt, lees je in de uitleg over de halve vaste, in het Engels slip stitch.

Engelse patronen: Amerikaans of Brits?

Engelstalige patronen bestaan in twee varianten met dezelfde woorden voor verschillende steken. Amerikaanse patronen noemen de vaste single crochet, Britse patronen noemen diezelfde steek double crochet. Zo schuiven de namen een plek op, behalve bij de slip stitch. Wie een Brits patroon leest met een Amerikaanse vertaling in zijn hoofd, haakt de steken een maat te hoog: een stokje waar een vaste moest.

De Amerikaanse en Britse termen in deze tabel komen van de Craft Yarn Council, een Amerikaanse organisatie die standaarden voor haak- en breipatronen publiceert. De Nederlandse kolom volgt de gangbare vertaling van de Amerikaanse termen; de Nederlandse namen zelf staan ook in de woordenlijst van DROPS.

Zo stel je vast welke variant je voor je hebt. Kijk eerst of het patroon het zelf vermeldt, bijvoorbeeld met US terms of UK terms bovenaan. Staat het er niet, zoek dan in de afkortingenlijst of de tekst naar een afkorting die maar in één kolom van de tabel voorkomt. Sc, hdc en sl st staan alleen in de Amerikaanse kolom, htr en ss alleen in de Britse. Ook het woord voor stekenverhouding verraadt het: gauge in de Amerikaanse kolom, tension in de Britse. Dc of tr alleen zegt niets, die staan in beide kolommen, met een andere betekenis.

Pas daarna vertaal je de steken. Schrijf de vertaling eventueel boven elke toer in je uitgeprinte patroon, dan hoef je tijdens het haken niet steeds te zoeken.

Tekens in de werkbeschrijving

Welke haakjes een patroon voor herhalen gebruikt en welke voor steken in één steek, verschilt. De uitleg voorin het patroon gaat ook hier voor.

Twee valkuilen

• Tr betekent niet overal hetzelfde. In het boek Crochet Girls staat tr voor toer. In een Amerikaans patroon is tr een dubbel stokje, in een Brits patroon een stokje. Kijk dus altijd in welke taal en variant het patroon is geschreven.
• Telt de losse aan het begin mee? In het boek Regenbogen haken staat expliciet dat de lossen aan het begin van iedere toer niet als steek tellen. Dat is niet in elk patroon zo. Zoek het op voordat je begint, want het bepaalt of je aantal steken klopt.

Stekenverhouding: waarom je eerst een proeflapje haakt

Iedereen haakt met een eigen spanning. Twee mensen met hetzelfde garen en dezelfde naald komen daardoor op een andere maat uit. Volgens de Craft Yarn Council geldt dat voor elk project, ook voor een vaatdoekje, en dus zeker voor kleding zoals een trui. Daarom geeft een patroon een stekenverhouding: zoveel steken en toeren op een lapje van een bepaalde maat. Volgens de Craft Yarn Council is dat meestal een lapje van 10 bij 10 cm, tenzij je in het rond haakt; dan staat de maat in het patroon.

• Meer steken dan het patroon? Je haakt strakker. Haak het proeflapje opnieuw met een haaknaald die een of twee maten groter is.
• Minder steken dan het patroon? Je haakt losser. Probeer een haaknaald die een of twee maten kleiner is.

Haak het lapje met hetzelfde garen als je project.

Een patroon kiezen dat bij je past

Begin je net, kies dan een patroon met de basissteken en een eenvoudige vorm. Een babymutsje of een vierkantje zijn voorbeelden van kleine projecten. Wie de basis nog moet leren, begint bij haken voor beginners. Voor een eerste knuffelfiguur is er amigurumi haken.

Let bij het kiezen op drie dingen:

• Welke steken het patroon vraagt. Kom je een steek tegen die je nog niet kent, oefen die dan eerst los. Voor sierlijke steken zijn er aparte uitleggen, zoals de popcornsteek en de krokodillensteek.
• Garen en naald. Kun je het garen uit het patroon niet krijgen, kies dan een garen van dezelfde dikte en controleer de stekenverhouding met een proeflapje.
• De taal. Een Nederlands patroon scheelt vertaalwerk. Neem je een Engels patroon, stel dan eerst vast of het Amerikaans of Brits is.

Gratis of betaald, en wat je met een patroon mag

Gratis patronen vind je op blogs, bij garenmerken en op Ravelry. Betaalde patronen koop je per stuk als download of in een boek. Wat je ook kiest: een patroon is werk van de ontwerper. Volgens de Rijksoverheid mag je als consument voor eigen gebruik kopieën maken, maar alleen uit legale bronnen, en mag je die kopieën niet verder verspreiden of openbaar maken. Een gekocht patroon doorsturen naar een vriendin of in een groep zetten valt daar dus buiten. Downloaden uit illegale bronnen is verboden, ook voor eigen gebruik.

Tips om een haakpatroon te volgen

• Lees het hele patroon voordat je begint, inclusief de afkortingen en de uitleg over losse en tekens.
• Stel de variant vast bij een Engels patroon: Amerikaans of Brits.
• Tel aan het eind van elke toer je steken en vergelijk ze met het getal achter het =-teken, als het patroon dat geeft.
• Gebruik een steekmarkeerder om het begin van een toer te markeren, vooral als je in het rond haakt.
• Noteer wat je aanpast, zoals een andere naald of een extra toer, zodat je het bij een tweede exemplaar of een tweede mouw hetzelfde doet.

Lees ook: Sjaal haken: zo maak je jouw eerste sjaal stap voor stap

Laatst gecontroleerd op 25 oktober 2026.